Βιβλιοπρόταση: Παιδικά βιβλία που θίγουν το θέμα της διαφορετικότητας, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας

To θέμα αυτό στριφογύριζε στο μυαλό μου εδώ και αρκετό καιρό, και, έπειτα από τις τελευταίες δυσάρεστες εξελίξεις, σκέφτηκα πως δεν μπορούσα να το αναβάλλω άλλο. Και οι παρακάτω λέξεις γράφτηκαν τόσο για εσας όσο και για μένα.


Πρώτα από όλα θα ήθελα να παραδεχτώ πως όλα όσα γράφω εδώ, τα γράφω αναγνωρίζοντας ότι μιλάω εκ του ασφαλούς, ούσα λευκή, σε μια καλή οικονομική κατάσταση, μορφωμένη, αρτιμελής, και η λίστα συνεχίζεται.. Ακριβώς αυτά τα προνόμια, όμως, δεν πρέπει να με κάνουν να σιωπώ από φόβο μήπως πω κάτι λάθος ή παρεξηγηθώ. Αντιθέτως με καθιστούν υπεύθυνη να μιλώ και να αντιδρώ αν νιώσω την αδικία και την ανισότητα. Αν μπορεί η φωνή μου να ακουστεί σε έναν αριθμό ανθρώπων, τότε φέρω την ευθύνη να την χρησιμοποιήσω για καλό.

Κάτι που οι περισσότεροι λευκοί γονείς παραβλέπουν, είναι να μιλήσουν στα παιδιά τους για τον ρατσιμό και την ξενοφοβία. Συνήθως, υπάρχει η πεποίθηση πως αν τα παιδιά μεγαλώνουν χωρίς συζητήσεις περί φυλών και χρώματος, τότε μαθαίνουν να βλέπουν τους πάντες σαν ίσους. Κάτι που στην πράξη δεν ισχύει. Το να λέμε στα παιδιά μας πως το χρώμα δεν έχει σημασία είναι ένα μεγάλο ψέμα, και άκρως επικίνδυνο. Η αλήθεια είναι πως αυτό που πρέπει να μάθουν είναι πως το χρώμα δεν θα έπρεπε να έχει σημασία. Όμως έχει.

Τα παιδιά μας πρέπει να μάθουν πως οι άνθρωποι που είναι διαφορετικοί από εμας έχουν σκαβωθεί, έχουν ξενιτευτεί, έχουν βασανιστεί, έχουν χλευαστεί, και έχουν δολοφονηθεί ακριβώς γιατί δεν έμοιαζαν με εμας. Δεν είναι εύκολο να μοιραστούμε πληροφορίες για την ατομική και συστημική βία που προκλήθηκε και προκαλείται στους ανθρώπους λόγω του χρώματος του δέρματός τους, αλλά αυτός είναι ένας λόγος παραπάνω να κάνουμε κάτι για αυτό. Αν δεν αναγνωρίζουμε την διαφορετικότητα, τότε δεν μπροούμε να διακρίνουμε την αδικία, την υποδούλωση, τη αδικία, την ανισότητα, την κουλτούρα, την ιστορία.

Ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του, και τα παιδιά του. Είναι υπεύθυνος να διαβάσει, να ενημερωθεί, να κάνει την προσωπική του έρευνα. Να κάτσει να ακούσει εκείους που έχουν ανάγκη να μιλήσουν για την αλήθεια, να γράψουν για αυτή, να την εκφραστούν.

Τις ουσιαστικότερες και βαθύτερες συζητήσεις μας τις έχουν πυροδοτήσει τα βιβλία. Kαι υπάρχουν εξαιρετικά αναγνώσματα, στην ελληνική και αγγλική γλώσσα που μικούν για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Μερικά από αυτά σας τα παρουσιάζω παρακάτω:
"Children of the World", Tessa Strickland & David Dean - Barefoot Books Ltd: Ένα από τα πιο όμορφα βιβλία που έχουν κρατήσει τα χέρια μου. Καινοτόμο και περιεκτικό, δίνει τη δυνατότητα στους μικρούς αναγνώστες να γνωρίσουν τα παιδιά ανά τον κόσμο και να συλλογιστούν  την θέση τους σε αυτόν. Διαφορετικά ήθη και έθιμα, διαφορετικά χαρακτηριστικά, διαφορετικός τρόπος ζωής. Τόσο διαφορετικοί όλοι, όμως τόσο συνδεδεμένοι μέσα στην μοναδικότητά μας. Υπέροχο, εξαιρετικό, τόσο μα τόσο απαραίτητο βιβλίο!


"Το Γαϊτανάκι", Ζωρζ Σαρή & Έφη Λαδά - Εκδόσεις Πατάκη: Ο κυρ-Νικόλας ο Γαρύφαλος, ένας ηλικιωμένος άνθρωπος με μεγάλη σοφία, είχε μια θαυμαστή ιδέα. Θα γινόταν ξανά νέος και δυνατός και θα ταξίδευε σε όλη την Γη για ένα σκοπό… Θα προσπαθούσε να πείσει όλους τους νέους του κόσμου να δώσουν τα χέρια μια ορισμένη μέρα, σε μια ορισμένη στιγμή, για να μπορέσουν έτσι να φτιάξουν ένα γαϊτανάκι γύρω από τη Γη. Και όλοι μαζί έτσι πιασμένοι και αγαπημένοι θα χόρευαν και θα τραγουδούσαν σαν μια μεγάλη παρέα…

Το  μεγάλο ταξίδι για τον κυρ Νικόλα είχε μόλις αρχίσει…

Το Γαϊτανάκι είναι ένα πολύ όμορφο, τρυφερό και αισιόδοξο παραμύθι. Μια ιστορία αγάπης, έμπνευσης και γενναιοδωρίας. Ένα γαϊτανάκι που ενώνει του ανθρώπους από κάθε γωνιά της Γης και καταδικάζει την ξενοφοβία, τον ρατσισμό, τις διακρίσεις και τον πόλεμο. Μια ιδέα,ένα όνειρο και ένας ήρωας που διακατέχεται από την αγωνία για το αύριο, από συναισθήματα συμπόνιας και ανθρωπιάς.

Η χαρισματική γραφή της Ζωρζ Σαρή, σε συνδιασμό με την υπέροχη εικονογράφηση της Έφης Λαδά, δημιουργούν ένα παιδικό βιβλίο υψηλής αισθητικής.

"Το Κάτι Άλλο", Κάθριν Κέιβ & Κρις Ρίντελ - Εκδόσεις Πατάκη: 

"Δεν ανήκεις εδώ. Δεν είσαι σαν και εμας. Είσαι κάτι άλλο"

Το κάτι άλλο προσπαθεί με κάθε τρόπο να μοιάσει με τους άλλους, αλλά το μόνο που καταφέρνει είναι να δείξει πόσο διαφορετικός είναι από αυτούς. Τότε εμφανίζεται το Κατιτί που του ζητά να γίνουν φίλοι. Αλλά το Κάτι άλλο δεν είναι σίγουρο ότι το Κατιτί του μοιάζει σε κάτι...

Ένα τρυφερό βιβλίο με ένα πανίσχυρο μήνυμα περί διαφορετικότητας και σεβασμού που, όμως, δεν δίνεται νουθετικά, αλλά μέσω της πανέμορφης εικονογράφησης και μέσω της γνωριμίας δύο τόσο αξιαγάπητων χαρακτήρων. Ο τρόπος που κλείνει η ιστορία θα σας εκλπήξει ευχάριστα :)


Ένα παιδικό παραμύθι που μεταφέρει ένα πολύ σημαντικό μήνυμα: όσο διαφορετικοί κι αν είμαστε εξωτερικά, στην πραγματικότητα είμαστε όλοι ίσοι.

Ένα όμορφο πρωινό, ένα μικρό φιλομαθές αγόρι που αγαπά το διάβασμα και θέλει να ανακαλύψει όλα τα μυστικά του κόσμου, εξερευνά τον κήπο του σπιτιού του. Ανάμεσα στα λουλούδια ανακαλύπτει μια χελώνα με πολύχρωμο καβούκι, η οποία έχει ανθρώπινη λαλιά και του αναθέτει μια αποστολή… να της φέρει 4 διαφορετικά αβγά και του υπόσχεται να του αποκαλύψει ένα μεγάλο μυστικό! 

Μέσα από τα ταξίδια του, το μικρό αγόρι θα μάθει για τη διαφορετικότητα και στο τέλος θα είναι πολύ πιο σοφός. Θα ανακαλύψει πως παρά τα διαφορετικά εξωτερικά χαρακτηριστικά μας, παρά τις διαφορές μας σε θρησκεία, φύλο, εθνικότητα, φυλή, ιδεολογία, σεξουαλικό προσανατολισμό και κοινωνική τάξη, όλοι οι άνθρωποι είμαστε κατά βάθος ίδιοι. Και πρέπει να είμαστε ΙΣΟΙ. Είμαστε όλοι άνθρωποι, μοναδικοί και διαφορετικοί. 

Υπέροχο ανάγνωσμα, και τόσο επίκαιρο. Γιατί ο ρατσισμός, πλέον, δεν αφορά μόνο το διαφορετικό χρώμα στο δέρμα μας. Αφορά και ολα τα παραπάνω.


"Ο μαύρος κότσυφας και ο άσπρος γλάρος", Kitty Crowther - Εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες (κατηργημένη έκδοση, πλέον θα το βρείτε από τις Εκδόσεις Μάρτης ως "Ο φίλος μου ο Τζιμ"). 

Μια ωραία μέρα ο Τζακ, ο κότσυφας, αποφάσισε πως θέλει να γνωρίσει τον κόσμο, και περισσότερο από όλα, να δει την απέραντη γαλάζια θάλασσα. Όταν επισκέπτεται την παραλία, γνωρίζει τον Τζιμ, έναν λευκό γλάρο, που του προτείνει να πάνε μαζί στο νησί του. Όταν φτάνουν εκεί, ο Τζακ μένει έκπληκτος. Ποτέ του δεν έχει δει ποτέ ξανά τόσα πολλά λευκά πουλιά μαζεμένα! Όπως βλέπετε, η εικονογράφηση, αποτελούμενη άλλοτε από πολλά καρέ κι άλλοτε από ολοσέλιδες εικόνες, αποδίδει με εξαιρετικό τρόπο την ιστορία και τα συναισθήματα των ηρώων. 

Παράλληλα, όμως, συνειδητοποιεί ότι ο διαφορετικός εκεί πέρα είναι ο ίδιος. Κι ότι οι υπόλοιποι γλάροι δεν είναι διατεθειμένοι να προσπαθήσουν να τον γνωρίσουν, τον απορρίπτουν εξαρχής λόγω του χρώματός του. Σε όλη αυτή την κατάσταση, ο Τζιμ αποδεικνύει πόσο καλός φίλος είναι, μένοντας δίπλα στον Τζακ παρά την καχυποψία των υπολοίπων.

Μια σπουδαία ιστορία για τη διαφορετικότητα, τα στερεότυπα, την αποδοχή και τη φιλία που θα αγγίξει βαθειά μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.


"Πριν ακόμα γεννηθεί, η Ρόζα το τερατάκι ήταν διαφορετική από όλους τους άλλους..."

Η Ρόζα γεννιέται διαφορετική από όλους τους άλλους..είναι μαλλιαρή, ροζ και πάντα χαμογελαστή, ενώ όλοι οι υπόλοιποι είναι μικροσκοπικοί, ασπρόμαυροι και μόνιμα κατσούφιδες. Ζει σε ένα μέρος που δεν έχει ποτέ ήλιο, και όλα είναι γκρίζα και μουντά. Της αρέσει να γελά, να σκαρφαλώνει στα δέντρα, και ακόμα και αν πέφτει δεν χάνει το χαμόγελό της. Μια μέρα αποφασίζει να αφήσει το μέρος όπου γεννήθηκε και να ψάξει να βρει έναν καλύτερο τόπο. Και ξεκινά...

Ανέβηκε βουνά, διέσχισε θάλασσες και ερήμους, και ταξίδευε πολλές, πολλές ημέρες. Ώσπου αντικρύζει έναν ήλιο λαμπερό και έναν τόπο γεμάτο χρώματα. Οι κάτοικοί του ήταν διαφορετικοί μεταξύ τους, μοναδικοί, και όλοι συμβίωναν αρμονικά. Και η Ρόζα το τερατάκι βρήκε επιτέλους το μέρος που την έκανε ευτυχισμένη!

Ένα υπέροχο παραμύθι για τη διαφορετικότητα με πρωταγωνίστρια το πιο γλυκό τερατάκι.



Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα ενός ατόμου να κατανοεί στο μέγιστο βαθμό την εμπειρία ενός άλλου, είτε πρόκειται για συμπεριφορά, είτε για συναίσθημα, είτε για διανοητική κατάσταση. Προσωπικά θεωρώ πως τα παιδιά γεννιούνται με την θαυμάσια ικανότητα να συμπονούν τους άλλους, με το αίσθημα της ενσυναίσθησης. Είναι η σημαντικότερη αρετή με την οποία θα εξοπλιστεί ένας άνθρωπος και απότελεί το αντίδοτο στο μίσος, σε κάθε βίαιη και σκληρή συμπεριφορά. Όμως η ανάπτυξη της ικανότητας αυτής δεν αποτελεί εγγύηση, και αν δεν καλλιεργηθεί σωστά, δεν θα "ανθίσει" ποτέ. Ένας τρόπος για να καλλιεργήσουμε την ενσυναίσθηση στα παιδιά μας είναι μέσω των βιβλίων που επικεντρώνονται στον συναισθηματικό κόσμο των ηρώων τους, και βοηθούν τον μικρό αναγνώστη να συνδεθεί μαζί τους. 

Ένα τέτοιο βιβλίο είναι  και Το κουτί του Σιλάν της Άλκηστης Χαλικιά, σε υπέροχη εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη, από τις Εκδόσεις Ίκαρος.

Την ιστορία αφηγείται ο ίδιος ο Σιλάν, ένα προσφυγόπουλο που μόλις έχει ξεκινήσει σχολείο στη νέα του πατρίδα. Μέσα από την άμεση γραφή της Άλκηστης Χαλικιά και την υπέροχη εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη γνωρίζουμε το σχολικό του περιβάλλον, τους συμμαθητές του, τα συναισθήματά του και για τον τρόπο επικοινωνίας του με τα άλλα παιδιά (μιας και δεν μιλά την γλώσσα τους). Τι είναι αυτό που τον κάνει να χαίρεται, έπειτα από όλα τα δεινά του πολέμου και την ξενιτιά; Τι του δίνει ελπίδα και κρατά τη θλίψη, το θυμό και το μίσος μακριά; Το αντίδοτο κρύβεται σε ένα κόκκινο μικρό κουτί, το οποίο και κρατά συνεχώς μαζί του και δεν ανοίγει, μέχρι να έρθει η κατάλληλη στιγμή.


Η Λούμπνα και ο πάτέρας της έφτασαν με βάρκα σε μια χώρα με σκηνές. Εκείνο το βράδυ βρήκε στην αμμουδιά ένα λευκό, γυαλιστερό βότσαλο, και, κρατώντας το σφιχτά στο χέρι, αποκοιμήθηκε στην αλμυρή αγκαλιά του μπαμπά της. Η Χώρα με τις σκηνές και η αλμυρή αγκαλιά μαρτυρούν την κατάσταση της ηρωίδας. Η Λούμπνα είναι προσφυγοπούλα. Το βότσαλο είναι το αντικείμενο που της προσφέρει συναισθηματική ασφάλεια και δεν το αποχωρίζεται ούτε στιγμή. Με ένα μαρκαδόρο σχεδιάζει το πρόσωπό του και του βρίσκει καταφύγιο σε ένα παλιό κουτί παπουτσιών.Σε αυτό αφηγείται τον πόνο και την αγωνία της, τις σκέψεις και τις ανησυχίες της, την ιστορία της από τον πόλεμο.

Μια μέρα, στη Χώρα με τις σκηνές έφτασε ένα αγοράκι, ο Αμίρ, και η Λούμπνα έγινε φίλη μαζί του. Όταν έφτασε η ευχάριστη στιγμή η Λούμπνα και ο μπαμπάς της να φύγουν, εκείνη έπρεπε να αποχαιρετήσει τον μικρό φίλο της που έμενε πίσω, και εκεί πήρε την πιο τρυφερή ανιδιοτελή απόφαση: του χάρισε το βότσαλο γιατί με το παιδικό της μυαλό διαισθάνθηκε ότι ο φίλος της χρειαζόταν ένα μικρό κάτι για να νιώθει καλά. 

Μια άκρως τρυφερή ιστορία που υμνεί τις αξίες της ανιδιοτέλειας, της γενναιοδωρίας, του θάρρους και της ενσυναίσθησης. Η εικονογράφηση είναι ε-ξαι-ρε-τι-κή! Μέσω αυτών το συναίσθημα της ιστορίας μεγενθύνεται, με κυρίαρχα τα γήινα χρώματα και το παιχίδι των σκιών. Η επιτομή του ταλέντου του βρίσκεται στο "σαλόνι" του βιβλίου όπου αποτυπώνονται τα τεράστια, τόσο εκφραστικά μάτια της Λούμπνα. 


Παρόλο που τα βιβλία μπορούν να πυροδοτήσουν πολύ ουσιαστικές και σημαντικές συζητήσεις με τα παιδιά μας, και να διαμορφώσουν κατά πολύ τον εσωτερικό τους κόσμο και τις πεποιθήσεις τους, δεν είναι αρκετό από μόνο του. Πρέπει ο καθένας μας να κάνει την έρευνά του, να αναθεωρήσει καταστάσεις και ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος, να διαβάσει άρθρα και έρευνες που θα τον βοηθήσουν να απαντήσει σε καίρια ερωτήματα που θα τεθούν από τον ίδιο του τον εαυτό αλλά και από τους μικρούς του φιλοσόφους. Πρέπει να ακούσει όσα θέλουν να μοιραστούν όλοι όσοι ένιωθαν καταπίεση και φόβο και αγωνία και αβεβαιότητα και θλίψη όλες αυτές τις εκατονταετίες. 

Μερικά πολύ ενδιαφέροντα άρθρα παραθέτονται παρακάτω:

- "Modern Human Diversity: Skin Color" - Smithsonian National Museum of Natural History

Θα με ευχαριστούσε πολύ αν παραθέτατε και τις δικές σας προτάσεις και σκέψεις για οσα μοιράστηκα. Μπορείτε να μου αφήσετε κάποιο σχόλιο εδώ ή στον λογαριασμό μου στο Instagram

Καλό υπόλοιπο καλοκαίρι σε όλους!







Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου